تشريح المسائل * مراد از وجوب نفسى در تبين از خبر فاسق چيست ؟ اين است كه : نفس اخبار فاسق موجب وجوب تفحص و تبين بر مكلفين باشد ، اعم از اينكه بخواهند به خبر وى عمل كنند يا نه . همان‌طور كه خواندن نماز ، رفتن به حج و . . . واجب است ، چه عمل مكلف مقبول افتد و يا نه . * مراد از وجوب شرطى در تفحص از خبر فاسق چيست ؟ اين است كه : عمل به خبر فاسق و ترتيب اثر به آن مستلزم تحقيق و تفحص از صدق و كذب آن باشد و الّا در غير اين صورت ، تبين و تحقيق لازم ندارد . * اگر تبين چنان كه از ظاهر آيهء ( نبأ ) برمىآيد وجوبش نفسى باشد چه مىشود ؟ حق با مستدلين بوده و بايد در اثبات حجيت قول عادل از مقدمهء خارجيه مذكور استفاده نمود . * حال اگر وجوب تبين در ما نحن فيه شرطى باشد چه مىشود ؟ ديگر نيازى به مقدمهء خارجيه نبوده و اشكال شيخ به ايشان وارد است . * حاصل ايراد شيخ به مستدلين به آيهء نبأ از طريق مفهوم شرط و وصف چيست ؟ اين است كه : بعد از توجيه استدلال به مفهوم شرط و وصف مىفرمايد : با استدلال به مفهوم شرط و مفهوم وصف ، بدون كوچك‌ترين استفاده از مقدمهء خارجيه مىتوان حجيت خبر عادل را اثبات نمود . كه شرح اين عدم احتياج داده خواهد شد . * اگر تبين نيز مثل ساير واجبات نفسى ، واجب باشد ، چه احتمالاتى از معناى آيه در ذهن متصور مىشود ؟ 1 - اينكه پس از تحقق و رسيدن خبر شخص فاسق ، تبين بر مكلفين لازم بوده و تا احراز يكى از دو طرف صدق و كذب آرام نگيرد . 2 - چنانچه عادل خبر آورد يا بدون تحقيق و تفحص آن را ردّ نمود و يا بدون تحقيق و تبيّن آن را پذيرفته . * چگونه از بررسى احتمالات مذكور حجيت خبر عادل را اثبات مىكنيد ؟ 1 - با استفاده از آيهء شريفه كه وجوب تبين را معلق به عمل به خبر فاسق كرده از احتمال اول رفع يد مىكنيم . 2 - فرض اول در احتمال دوم را به دليل لازمه‌اش قبول نمىكنيم ، زيرا مستلزم اين است كه حال عادل ادون از فاسق باشد . در نتيجه : حجيت خبر عادل كه فرض دوم باشد ، اثبات مىشود .